Rối loạn giảm chú ý/tăng động (ADHD) là một điều kiện phát triển thần kinh tác động trực tiếp đến khả năng tập trung, điều hòa cảm xúc và mức năng lượng. Ít ai biết rằng bản chất và cường độ của các triệu chứng ADHD không cố định mà biến chuyển rõ rệt theo các mùa trong năm. Khi mùa hè gõ cửa, nhiều người mắc ADHD cảm nhận được sự u uất của mùa đông dần tan biến, năng lượng dồi dào hơn và khả năng kiểm soát sự xao nhãng được cải thiện, dù giấc ngủ có thể trở nên trằn trọc hơn.

Nghiên cứu cho thấy vào mùa hè, con người thường tràn đầy năng lượng và vui vẻ hơn. Ngược lại, vào mùa đông, các triệu chứng ADHD trở nên khó kiểm soát hơn, đi kèm với tâm trạng trầm lắng và dễ kích động. Dù sự thay đổi thời tiết ảnh hưởng đến tất cả mọi người, người mắc ADHD chịu tác động vượt trội: họ có nguy cơ cao hơn hẳn trong việc gặp phải Rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD) vào mùa đông và gặp nhiều rắc rối về giấc ngủ hơn vào mùa hè.

ÁNH SÁNG MẶT TRỜI, VITAMIN D VÀ NHỊP SINH HỌC

Tác động của mùa lớn đến mức làm thay đổi cả tỷ lệ chẩn đoán lâm sàng. Một nghiên cứu trên 5.000 người tại Hà Lan cho thấy tỷ lệ chẩn đoán ADHD đạt đỉnh vào đầu mùa xuân, thời điểm các triệu chứng mất tập trung và tăng động bùng phát mạnh nhất do hậu quả tích tụ của mùa đông và giảm xuống vào mùa thu sau những tháng hè ngập nắng. Tương tự, một nghiên cứu trên 117 người mắc ADHD xác nhận rằng các triệu chứng mất tập trung giảm dần tỉ lệ thuận với thời lượng bộc lộ dưới ánh sáng mặt trời, đạt đỉnh nghiêm trọng vào khoảng tháng 2 và tháng 3.

Gốc rễ của hiện tượng này liên quan chặt chẽ đến Vitamin D và nhịp sinh học (circadian rhythm). Người mắc ADHD thường có mức Vitamin D tự nhiên thấp hơn so với dân số chung, và việc bổ sung loại vitamin này đã được chứng minh giúp làm giảm cường độ triệu chứng (Kitaneh et al., 2024). Khi mùa đông đến với những ngày ngắn, nhiều mây và thiếu ánh nắng, cơ thể không tổng hợp đủ Vitamin D, khiến tình trạng mất tập trung tăng lên, năng lượng sụt giảm và dễ phát triển Rối loạn cảm xúc theo mùa.

Đến mùa hè, ngày dài hơn và sự tiếp xúc với ánh nắng gia tăng giúp khôi phục lượng Vitamin D trong cơ thể, tạo nên sự bùng nổ năng lượng và giảm nhẹ triệu chứng tự nhiên. Sự thay đổi này thậm chí còn ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc điều trị: một số người nhận thấy họ cần giảm liều lượng thuốc ADHD vào mùa hè để tránh cảm giác bồn chồn lo âu và tăng liều trở lại vào mùa đông để duy trì tác dụng.

BỎ TÚI CHIẾN LƯỢC QUẢN LÝ ADHD THEO NHỊP ĐIỆU THỜI TIẾT

Nhận thức được tính chu kỳ của triệu chứng giúp xây dựng các chiến lược ứng phó chủ động và cá nhân hóa cho từng thời điểm trong năm:

• Tối ưu hóa lịch trình làm việc: Tận dụng nguồn năng lượng dồi dào của mùa hè cho các dự án lớn đòi hỏi sự bứt phá, đồng thời dành mùa đông cho các công việc nhẹ nhàng hơn như lập dàn ý hay rà soát. Nếu nhận thấy thuốc điều trị có sự thay đổi hiệu quả giữa hai mùa, hãy chủ động trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh liều lượng phù hợp.
• Can thiệp ánh sáng và bổ sung Vitamin D vào mùa đông: Bổ sung Vitamin D trong những tháng thiếu nắng giúp bù đắp sự sụt giảm năng lượng. Bên cạnh đó, Liệu pháp ánh sáng sáng (Bright-Light Therapy) đã được chứng minh là một công cụ hiệu quả giúp giảm triệu chứng trầm cảm theo mùa, điều chỉnh giai đoạn nhịp sinh học bị trễ và cải thiện chất lượng giấc ngủ cho người mắc ADHD (Fargason et al., 2017; Luu & Fabiano, 2025).
• Quản lý giấc ngủ vào mùa hè: Ánh sáng ban ngày kéo dài vào mùa hè có thể làm trì hoãn quá trình giải phóng Melatonin tự nhiên, gây ra các rối loạn giấc ngủ. Việc bổ sung Melatonin liều lượng phù hợp dưới sự hướng dẫn của chuyên gia có thể giúp duy trì nhịp sinh học lành mạnh.

Chỉ cần dành khoảng 20 phút mỗi ngày đắm mình dưới ánh nắng mặt trời cũng đã là một liệu pháp hỗ trợ tự nhiên tuyệt vời cho hệ thần kinh. Hiểu được sự tương tác giữa nhịp điệu tự nhiên và cấu trúc não bộ giúp người mắc ADHD bớt tự trách bản thân trong những khoảng trầm của năm, đồng thời chủ động tận dụng tối đa những điểm tựa từ thiên nhiên để cân bằng đời sống.

 

Tài liệu tham khảo 

• Fargason, R. E., Fobian, A. D., Hablitz, L. M., Paul, J. R., White, B. A., Cropsey, K. L., & Gamble, K. L. (2017). Correcting delayed circadian phase with bright light therapy predicts improvement in ADHD symptoms: A pilot study. Journal of Psychiatric Research, 91, 105–110. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2017.03.004
• Kitaneh, R., Jalilian-Khave, L., Ysrayl, B. B., Borelli, A., Funaro, M. C., Potenza, M. N., & Angarita, G. A. (2024). The relationship between vitamin D and the development and treatment of attention-deficit hyperactivity disorder: An overview of systematic reviews. Current Behavioral Neuroscience Reports, 11(3), 164–181. https://doi.org/10.1007/s40473-024-00278-7
• Luu, B., & Fabiano, N. (2025). ADHD as a circadian rhythm disorder: Evidence and implications for chronotherapy. Frontiers in Psychiatry, 16, Article 1697900. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2025.1697900
• Psychology Today. (2026, May 26). ADHD and seasonal change: Why symptoms shift with the sun (Reviewed by K. Perina). Psychology Today. https://www.psychologytoday.com/us/blog/on-your-way-with-adhd/202605/adhd-and-seasonal-change-why-symptoms-shift-with-the-sun